fbpx
Crypto

Crypto là gì?

Bài viết giới thiệu kiến thức tổng quan về cryptocurrency, hay còn gọi là tiền kỹ thuật số.

Video tóm gọn (bằng tiếng Anh) giải thích crypto là gì

Crypto là gì?

Crypto là tiền điện tử (hay tiền kỹ thuật). Đây là một dạng tiền mặt kỹ thuật số cho phép các cá nhân lưu chuyển giá trị trong môi trường kỹ thuật số.

Bạn có thể tự hỏi loại hệ thống này khác với PayPal hoặc ứng dụng ngân hàng kỹ thuật số mà bạn đang sử dụng như thế nào. Về cơ bản, chúng chắc chắn phục vụ các trường hợp sử dụng giống nhau như thanh toán, chuyển khoản cho bạn bè hay mua hàng trực tuyến. Nhưng xét về mặt cơ bản, chúng hoàn toàn khác hẳn nhau.

Đặc tính của crypto là gì?

Tiền điện tử là độc nhất vì nhiều lý do. Tuy nhiên, chức năng chính của nó là hoạt động như một hệ thống tiền mặt điện tử không thuộc sở hữu của bất kỳ một bên nào. Ví dụ, trong cuộc sống thường ngày, dòng tiền của chúng ta được lưu động, phân phối và lưu chuyển thông qua những bên trung gian, chẳng hạn như kho bạc nhà nước, ngân hàng, các nền tảng thanh toán tiện ích… Mô hình quen thuộc này gọi là centralization (tập trung) Nhưng tiền điện tử sẽ loại bỏ hoàn toàn những bên trung gian đó.

Một loại tiền điện tử tốt (có rất nhiều loại tiền điện tử khác nhau) sẽ được phân cấp (decentralization). Không có một ngân hàng trung ương hoặc một nhóm nhỏ người dùng nào có thể thay đổi các quy tắc chung mà không đạt được sự đồng thuận của tất cả mọi người. Những người tham gia mạng lưới (gọi là nodes – các nút) chạy phần mềm kết nối họ với những người tham gia khác để họ có thể chia sẻ thông tin giữa họ.

Crypto là gì?? | So awkward, Rose | Blog cá nhân chuyên nghiệp
Bản chất của tiền điện tử, crypto là mạng lưới phân cấp của nó.

So sánh về mô hình tập trung (centralization) và phân quyền (decentralization). Ở bên trái là mô hình centralization – bạn cần phải có ngân hàng để lưu chuyển dòng tiền và sử dụng nó hợp pháp. Người dùng phải giao tiếp thông qua máy chủ trung tâm. Ở bên phải là mô hình decentralization nhấn mạnh vào sự không phân cấp: các nút được kết nối với nhau và chuyển tiếp thông tin giữa chúng.

Sự phân quyền của các mạng lưới tiền điện tử khiến chúng có khả năng chống gian lận, đột nhập và mang kiểm duyệt cao. Ngược lại, để làm tê liệt một mạng tập trung, bạn chỉ cần đột nhập và hạ gục máy chủ chính. Nếu một ngân hàng bị xóa sạch cơ sở dữ liệu và không có bản sao lưu, thì sẽ rất khó xác định số dư của người dùng.

Trong mô hình của tiền điện tử, các nút (người dùng) giữ một bản sao của cơ sở dữ liệu. Mỗi người đều hoạt động liên kết, hiệu quả và sở hữu tất cả thông tin (giống nhau) như một máy chủ của riêng họ. Các người dùng riêng lẻ có thể chuyển sang chế độ ngoại tuyến (offline), nhưng những người dùng khác vẫn có thể lấy thông tin từ các nút khác.

Bởi vì đặc tính đó, tiền điện tử hoạt động 24 giờ một ngày, 365 ngày một năm. Chúng cho phép chuyển giá trị đến mọi nơi trên toàn cầu mà không cần sự can thiệp của một bên trung gian nào khác. Đây là lý do tại sao tiền điện tử không cần cấp quyền, bởi vì bất kỳ ai có kết nối Internet đều có thể tham gia vào việc lưu chuyển dòng tiền.

Nguồn gốc tên của crypto là gì?

Thuật ngữ “tiền điện tử” (cryptocurrency) là một từ ghép của mật mã (cryptography) và tiền tệ (currency). Điều này đơn giản là vì tiền điện tử sử dụng kỹ thuật mật mã để bảo đảm giao dịch giữa mọi người dùng.

Ai phát minh ra tiền điện tử?

Nhiều nỗ lực triển khai và phát hành tiền kỹ thuật số trong những năm qua, nhưng đồng tiền điện tử đầu tiên trên thế giới là Bitcoin, được phát hành vào năm 2009. Nó được tạo ra bởi một người hoặc một nhóm người sử dụng biệt danh “Satoshi Nakamoto”. Cho đến ngày nay, danh tính thực sự của họ vẫn chưa được biết.

Bitcoin đã sinh ra một số lượng lớn các loại tiền điện tử tiếp theo. Một số nhằm mục đích cạnh tranh và một số khác tìm cách kế thừa thành công của Bitcoin và tích hợp các tính năng không có sẵn của nó. Ngày nay, nhiều blockchain không chỉ cho phép người dùng gửi và nhận tiền mà còn chạy các nền tảng ứng dụng phi tập trung bằng cách sử dụng các hợp đồng thông minh. Ethereum có lẽ là ví dụ phổ biến nhất của một blockchain như vậy.

Mật mã khóa công khai (public-key cryptography) là gì?

Mật mã khóa công khai làm nền tảng cho các mạng lưới tiền điện tử. Đó là những gì người dùng dựa vào để gửi và nhận tiền. Nó giống như một số tài khoản ngân hàng điện tử của chúng ta vậy.

Trong lược đồ mật mã khóa công khai, bạn có một khóa công khai và một khóa riêng tư. Khóa riêng tư, về cơ bản là một chuỗi những dãy số khổng lồ mà không ai có thể đoán được. Đối với Bitcoin, việc đoán mã khóa riêng tư có khả năng tương đương với việc đoán đúng kết quả của 256 lần tung đồng xu. Nói thế nghĩa là không một ai có thể đột nhập hay bẻ được mã khóa riêng tư của một người dùng khác để sử dụng đồng tiền của người đó.

Dù sao, như cái tên đã gợi ý, mỗi người dùng cần phải giữ bí mật khóa riêng tư của mình. Nhưng từ mật mã riêng tư này, bạn có thể tạo ra mật mã khóa công khai. Mật mã công khai có thể trao đổi an toàn, bởi không ai có thể dựa vào mật mã khóa công khai để xâm nhập mã khóa riêng tư của người dùng.

Bạn cũng có thể tạo chữ ký điện tử bằng cách ký dữ liệu bằng khóa cá nhân của mình. Nó tương tự như việc ký một tài liệu trong thế giới thực. Sự khác biệt chính là bất kỳ ai cũng có thể dễ dàng chắc chắn rằng liệu một chữ ký có hợp lệ hay không bằng cách so sánh nó với mã khóa công khai tương ứng. Bằng cách này, người dùng không cần phải tiết lộ khóa riêng tư của mình nhưng vẫn có thể chứng minh quyền sở hữu của họ đối với mã khóa đó.

Trong môi trường tiền kỹ thuật số, bạn chỉ có thể chi tiêu tiền của mình nếu bạn có khóa cá nhân tương ứng. Khi bạn thực hiện một giao dịch, bạn đang thông báo với mạng lưới rằng bạn muốn di chuyển đơn vị tiền tệ của mình. Điều này được thông báo bằng một tin nhắn (tức là giao dịch), được ký và thêm vào cơ sở dữ liệu chung của tiền điện tử (blockchain). Như đã đề cập, bạn cần mã khóa cá nhân để tạo chữ ký điện tử, và vì bất kỳ ai cũng có thể xem cơ sở dữ liệu, họ có thể kiểm tra xem những giao dịch tài chính của bạn có hợp lệ hay không bằng cách kiểm tra chữ ký.

Sự khác biệt giữa tiền điện tử (crypto) và mã token là gì?

Tiền điện tử và mã token có vẻ giống nhau khi cả hai đều được giao dịch trên các sàn giao dịch và có thể được gửi giữa các địa chỉ blockchain. Thế nhưng chúng lại khác nhau về tính chất.

Crypto là gì?? | So awkward, Rose | Blog cá nhân chuyên nghiệp
Sự khác biệt giữa token và crypto là gì?

Tiền điện tử chỉ được dùng như tiền, cho dù là phương tiện trao đổi, lưu trữ giá trị hay là cả hai trường hợp. Mỗi đơn vị tiền điện tử đều có thể thay thế về mặt chức năng, có nghĩa là một đồng tiền này có giá trị ngang với đồng tiền khác.

Bitcoin và các loại tiền điện tử ban đầu khác được thiết kế như một loại tiền tệ để giao dịch, nhưng các chuỗi blockchain sau đó đã tìm cách làm được nhiều hơn thế. Ví dụ, Ethereum không chỉ cung cấp chức năng tiền tệ. Nó cho phép các nhà phát triển thiết lập mã (hợp đồng thông minh) trên hệ thống maạng phân phối và tạo ra mã token cho nhiều ứng dụng phi tập trung khác nhau.

Crypto là gì?? | So awkward, Rose | Blog cá nhân chuyên nghiệp
Hiểu thêm về blockchain ở bài viết này.

Mã token có thể được sử dụng như tiền điện tử, nhưng chúng linh hoạt hơn. Token có thể được tạo ra với số lượng hàng triệu chiếc giống hệt nhau hoặc một số ít được chọn lựa để tạo ra với các đặc tính độc đáo. Chúng có thể đóng vai trò như bất cứ thứ gì từ biên lai kỹ thuật số đại diện cho cổ phần trong công ty đến tài sản của game NFT/P2E.

Trên một giao thức hỗ trợ hợp đồng thông minh, tiền kỹ thuật số (được sử dụng để thanh toán cho các giao dịch hoặc ứng dụng) tách biệt với các mã token của nó. Ví dụ: trong Ethereum, đơn vị tiền tệ chính gọi là ether (ETH). ETH được sử dụng để tạo và lưu chuyển các mã token trong mạng Ethereum. Các mã token này được thực hiện theo các tiêu chuẩn của mạng lưới trực thuộc Ethereum như ERC-20 hoặc ERC-721. Một ví dụ khác: trong tựa game P2E Axie Infinity, bạn cần phải chuyển đổi đồng tiền ETH kỹ thuật số thành token của nó WETH để có thể giao thương trên sàn giao dịch của trò chơi này. Dĩ nhiên, để chuyển đổi từ ETH thành WETH, bạn sẽ phải tốn một khoản phí gas tùy biến. WETH thuộc mạng lưới ERC-20.

Ví tiền crypto là gì?

Về cơ bản, ví tiền điện tử là thứ chứa các mã khóa cá nhân của bạn. Nó có thể là một thiết bị được xây dựng có mục đích bảo đảm sự an toàn cho tài sản kỹ thuật số của bạn. Nó có thể là ví tiền – một thiết bị tựa như ổ cứng USB (gọi là hardware wallet). Ví tiền cũng có thể là một ứng dụng tiện ích ngay trên máy tính, hoặc điện thoại thông minh của người dùng hoặc thậm chí là một tờ giấy ghi chú những mật mã cá nhân hay các thứ mật mã bảo mật tài khoản khác nhau.

Ví tiền crypto sẽ là giao diện mà hầu hết người dùng sẽ dựa vào để tương tác với mạng lưới tiền điện tử. Các loại khác nhau sẽ cung cấp các loại chức năng khác nhau, nhưng rõ ràng là người dùng buộc phải dùng internet để giao dịch, bằng không sẽ không thể ký giao dịch hoặc hiển thị giá hiện tại bằng tiền pháp định mà không phụ thuộc vào công nghệ lẫn internet. Vì vậy, ví dụ về tờ giấy ghi chú sẽ không được xem là ví tiền crypto, mà thay vào đó, xem nó như là một bước bảo mật thiết yếu để lưu trữ các mật mã – phòng trừ trường hợp máy tính, thiết bị hay ứng dụng bạn sử dụng gặp sự cố mất dữ liệu.

Để thuận tiện, ví phần mềm (ví dụ: Trust Wallet hay Metamask) được xem là tốt hơn cho các khoản thanh toán hàng ngày. Đối với bảo mật, ví phần cứng (hardware wallet) được sử dụng và tin dùng nhiều nhất, bởi khả năng lưu trữ mật mã cá nhân của mỗi người dùng. Người dùng tiền điện tử hiện nay có xu hướng giữ tiền trong cả hai loại ví là phần mềm lẫn phần cứng.

Bài viết được chuyển ngữ từ nguồn này.

Bình luận
error: Content is protected !!
%d bloggers like this: